სტატიები
როგორი უნდა იყოს ჯანსაღი დამოკიდებულება წარსულის, აწმყოსა და მომავლის მიმართ?
“წარსული არ უნდა უარყო, აწმყოში უნდა იყო და მომავლის იმედი გქონდეს. აწმყოში ყოფნა ნიშნავს ყურადღების მიქცევას იმაზე, რასაც განიცდი აქ და ამჟამად. აწმყოში ყოფნა ნიშნავს სიფხიზლეს, აქ და ამჟამად ყოფნას. მაგრამ რადგან აწმყოში შემოდის წარსულიც და მომავალიც, ერთდროულად კავშირი გაქვს წარსულთანაც და მომავალთანაც. გარდა ამისა, ის, რაც აწმყოა, წამში ქრება და წარსულში გადადის, ხოლო
მომავალი არის ის, რაც ჯერ არ მომხდარა. როდესაც მომავალზე ფიქრობ, ის შენს დღევანდელ მოქმედებას ცვლის. დინამიკური მიდგომისგან განსხვავებით საბუნებისმეტყველო თვალთახედვა ადამიანის ცხოვრებას, მის წარსულს, აწმყოსა და მომავალს ლინეალურად, წრფივად განიხილავს. მისთფსიქიკური ჯანმრთელობა ვის წარსული უკვე აღარ არსებობს, ხოლო მომავალი ჯერ არ დამდგარა. ე. ი. ორივეს განიხილავს როგორც არარეალურს. რეალური მისთვის მხოლოდ აწმყოა.
უარყოფითი მოგონების გადმოყოლას რაც შეეხება, ეს დაუსრულებლობაზე მიანიშნებს – ვერ მოინელე, რაც წარსულში მოხდა, ვერ თქვი, რაც უნდა გეთქვა, ამიტომ არ გასვენებს ეს. ის, რაც დაუსრულებელია, დასრულებას მოითხოვს. გეშტალტფსიქოლოგიის მიხედვით, გეშტალტი უნდა დასრულდეს, რათა გაქრეს. რასაც არ ვასრულებთ, ის ტვირთად გვაწევს და ფსიქიკურ ენერგიას გვართმევს – დაუსრულებელი სწავლა, ურთიერთობები, წიგნი და ა. შ. ის, რასაც ასრულებ, ენერგიას გიბრუნებს, ხოლო რასაც არ ასრულებ, ენერგიას გართმევს.”
ადამიანის შინაგანი ცხოვრება ხშირად დროის სამ განზომილებაში იშლება — წარსულში, აწმყოსა და მომავალში. ფსიქოლოგიური სიმწიფე სწორედ ამ სამ განზომილებას შორის ბალანსის შექმნას გულისხმობს. ადამიანი, რომელიც მთლიანად წარსულში ცხოვრობს, ნელ-ნელა მოგონებების ტყვედ იქცევა, ადამიანი, რომელიც მხოლოდ მომავალზეა ორიენტირებული, მუდმივ მოლოდინსა და შფოთვაში ცხოვრობს, ხოლო ის, ვინც მხოლოდ აწმყოს აღიარებს და უარყოფს როგორც წარსულს, ისე მომავალს, საკუთარ გამოცდილებასა და მიზანს კარგავს. ამიტომ ჯანსაღი ფსიქიკური მდგომარეობა დროის სამივე ფორმასთან ჰარმონიულ კავშირს მოითხოვს.
წარსულის უარყოფა შეუძლებელია, რადგან ადამიანის იდენტობა მეხსიერებაზე დგას. ჩვენი გამოცდილებები, ტკივილები, დანაკარგები და მიღწევები არა მხოლოდ მოგონებებია, არამედ ის ფენებია, რომლებზეც პიროვნება შენდება. თუმცა არსებობს განსხვავება გახსენებასა და წარსულში ჩარჩენას შორის. როდესაც ადამიანი ერთსა და იმავე მოვლენას მუდმივად უბრუნდება, ხშირად ეს ნიშნავს, რომ გამოცდილება შინაგანად დასრულებული არ არის. დაუსრულებელი ემოცია ცნობიერებაში დაძაბულობას ქმნის და ფსიქიკურ ენერგიას ითვისებს. ამიტომ წარსულის გააზრება აუცილებელია არა იმისთვის, რომ მასში ვიცხოვროთ, არამედ იმისთვის, რომ მისგან გავთავისუფლდეთ.
ამ კონტექსტში განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია „დასრულების“ იდეა. თანამედროვე ადამიანი ხშირად ცხოვრობს დაუსრულებელი ურთიერთობებით, გადადებული გადაწყვეტილებებით, უთქმელი სიტყვებითა და შეუსრულებელი სურვილებით. ეს დაუსრულებლობა შინაგან დაძაბულობად გროვდება. სწორედ ამიტომ ფსიქოლოგიაში დასრულება მხოლოდ მოვლენის დასრულებას არ ნიშნავს – ეს არის შინაგანი თანხმობა საკუთარ გამოცდილებასთან. როდესაც ადამიანი ახერხებს წარსულის მიღებას, მას უკვე აღარ სჭირდება მუდმივად უკან მიბრუნება. ამ დროს მოგონება ტკივილის წყაროდან გამოცდილებად გარდაიქმნება.
თუმცა მხოლოდ წარსულის ანალიზი საკმარისი არ არის. ადამიანის ფსიქიკური მდგრადობა დიდწილად აწმყოში ყოფნის უნარზეა დამოკიდებული. აწმყოში ყოფნა არ ნიშნავს მხოლოდ მიმდინარე მომენტის ფიქსაციას, ეს ნიშნავს ცნობიერ სიფხიზლეს საკუთარი განცდების, ფიქრებისა და რეალობის მიმართ. თანამედროვე სამყაროში ადამიანი ხშირად ან წარსულის სინანულშია დაკარგული, ან მომავლის მოლოდინში, რის გამოც აწმყო შეუმჩნევლად გადის. სწორედ აქ იბადება გაუცხოება საკუთარი თავის მიმართ. ადამიანი ვეღარ ამჩნევს რას გრძნობს, რა სურს, ან საერთოდ სად იმყოფება შინაგანად.
ამავე დროს, მომავალი ადამიანის ფსიქიკის აუცილებელი განზომილებაა. მომავლის იმედი ადამიანის არსებობის ერთ-ერთი მთავარი საყრდენია. ადამიანი, რომელსაც მომავლის განცდა დაკარგული აქვს, შინაგან მოძრაობასაც კარგავს. იმედი მხოლოდ ოპტიმიზმი არ არის – ეს არის ძალა, რომელიც დღევანდელ მოქმედებას აზრს აძლევს. მომავლის წარმოდგენა ცვლის ადამიანის ქცევას აწმყოში: მიზანი აყალიბებს მიმართულებას, მიმართულება კი – პიროვნებას.
ფსიქიკური ჯანმრთელობა, საბოლოოდ, დროის მიმართ მოქნილ დამოკიდებულებაში ვლინდება. ადამიანს უნდა შეეძლოს წარსულის გახსენება ტკივილში ჩაძირვის გარეშე, აწმყოში ყოფნა გაქცევის გარეშე და მომავალზე ფიქრი შფოთვის გარეშე. როდესაც ეს ბალანსი ირღვევა, ადამიანი ან სინანულის, ან შიშის, ან ილუზიის ტყვე ხდება. ხოლო როდესაც ეს სამი დროითი განზომილება ერთმანეთთან ჰარმონიაში მოდის, პიროვნება შინაგან მთლიანობას აღწევს.
წიგნი ინდივიდუაცისა და თვითრეალიზაციის ველში მყოფ მკითხვეს და არა მარტო მას, დაეხმარება გააცნობიეროს ის დეტერმინისტული, მიზეზშედეგობრივი კავშირები დროის ასპექტებს შორის, რომელიც განსაზღვრავს მის ფისიქიკურ ჯანმრთელობასა თუ ცხოვრების ხარისხს.
წიგნზე მეტის გასაგებად და შესაძენად👇
