რა დავკარგეთ “სიჩქარის” ეპოქაში? — „მომოს“ დავიწყებული სიბრძნე

ერთი შეხედვით, მოსმენა არაფერია ისეთი, რაც განსაკუთრებულ აღფრთოვანებას იწვევს. ჩვენ ყველას გვგონია, რომ მოსმენა შეგვიძლია. თუმცა ენდე გვაჩვენებს, რომ ადამიანების უმეტესობა სინამდვილეში მხოლოდ სიტყვებს ისმენს, მაგრამ იშვიათად უსმენს ადამიანს. ხშირად სხვის საუბარს ველოდებით მხოლოდ იმისთვის, რომ ჩვენი აზრი გამოვთქვათ, რჩევა მივცეთ ან საკუთარი გამოცდილება მოვყვეთ. ნამდვილი მოსმენა კი სხვა რამეა,  ეს არის უნარი, დროებით საკუთარი თავი გვერდზე გადადო და მთელი ყურადღება სხვის შინაგან სამყაროს დაუთმო.

სწორედ ამას აკეთებს მომო. ადამიანები მასთან მიდიან თავიანთი პრობლემებით, შიშებითა და ეჭვებით. ის მათ არ ასწავლის, არ აძლევს მზა პასუხებს და არც მორალს უკითხავს. უბრალოდ უსმენს. მაგრამ ეს „უბრალოდ“ იმდენად იშვიათი და ღირებული ხდება, რომ ადამიანები მასთან საუბრის შემდეგ საკუთარ თავში ისეთ პასუხებს პოულობენ, რომელთა არსებობაც მანამდე არც კი იცოდნენ. ენდე აქ ერთ მნიშვნელოვან ჭეშმარიტებას გვახსენებს: ზოგჯერ ადამიანს დახმარება კი არა, გაგება სჭირდება.

„მომოს“ სიუჟეტიც სწორედ ამ იდეის ირგვლივ ვითარდება. ქალაქში ჩნდებიან იდუმალი „რუხი ადამიანები“, რომლებიც ადამიანებს არწმუნებენ, რომ დრო უნდა დაზოგონ, უფრო სწრაფად იმუშაონ და ნაკლები დრო დახარჯონ ურთიერთობებზე, თამაშზე, ოცნებასა და საუბარზე. ადამიანები თანდათან კარგავენ ერთმანეთისთვის დროის დათმობის უნარს. ისინი უფრო გაუცხოებულნი  ხდებიან, ნაკლებად ბედნიერები. რაც უფრო მეტად „ზოგავენ“ დროს, მით უფრო ცარიელდება მათი ცხოვრება.

ამ კონტექსტში მოსმენა მხოლოდ პიროვნული თვისება აღარ არის. ის წინააღმდეგობის ფორმად იქცევა. მომო იმ სამყაროს უპირისპირდება, რომელიც ყველაფერს სარგებლიანობითა და პროდუქტიულობით ზომავს. მისი არსებობა გვახსენებს, რომ ადამიანის ცხოვრება მხოლოდ მიღწევებისა და შედეგებისგან არ შედგება. მას სჭირდება მეგობრობა, ემოციური კავშირი და განცდა, რომ ვიღაცას მართლა აინტერესებს მისი ფიქრები.

მიხაელ ენდე ამ იდეით საოცრად წინ უსწრებს თავის დროს. დღეს, როდესაც კომუნიკაციის საშუალებები არასოდეს ყოფილა ასეთი მრავალფეროვანი, ადამიანებს შორის ნამდვილი მოსმენა სულ უფრო იშვიათი ხდება. სოციალური ქსელები გვაძლევს შესაძლებლობას, მუდმივად ვილაპარაკოთ, მაგრამ არ გვასწავლის მოსმენას. ჩვენ ვაგროვებთ კონტაქტებს, მაგრამ ვკარგავთ კავშირს. ვხედავთ უამრავ ადამიანს, მაგრამ იშვიათად ვგრძნობთ, რომ ვიღაცას ნამდვილად ესმის ჩვენი.

სწორედ ამიტომ „მომო“ დღეს უფრო აქტუალურია, ვიდრე ოდესმე. წიგნი გვთავაზობს რადიკალურ, მაგრამ მარტივ აზრს: ადამიანური ურთიერთობების საფუძველი სიტყვები კი არა, ყურადღებაა. მოსმენა სიყვარულის ერთ-ერთი ყველაზე სუფთა ფორმაა, რადგან ამ დროს ადამიანს ყველაზე ძვირფასს საკუთარ დროს ვუძღვნით.

შესაძლოა, სწორედ ამიტომ აირჩია ენდემ სამყაროს გადასარჩენად არა ძლიერი მებრძოლი, ბრძენი მეცნიერი ან გმირი მეფე, არამედ პატარა გოგონა, რომელსაც მოსმენა შეეძლო. „მომო“ გვახსენებს, რომ ზოგჯერ ყველაზე დიდი ცვლილებები მაშინ იწყება, როდესაც ვინმე ჩერდება, ჩუმდება და მთელი გულით უსმენს სხვას. თანამედროვე სამყაროში, სადაც ყველა ცდილობს, რომ გაიგონ, ნამდვილი სიბრძნე შესაძლოა სწორედ იმაში იყოს, რომ ჯერ თავად ვისწავლოთ მოსმენა.