დროის ქურდები და სამყაროს გადარჩენის „ჯადოსნური“ ფორმულა: რატომ არის „ვუნშპუნში“ დღევანდელობის “სარკე”??

წარმოიდგინეთ სამყარო, სადაც დრო არ არის უბრალოდ წამზომზე აღბეჭდილი რიცხვები ან კალენდრის თარიღები, არამედ სიცოცხლის ერთადერთი ნამდვილი საწვავია. მიხაელ ენდეს ეს რომანი სწორედ ამ ფუნდამენტურ მეტაფორას ემყარება. ეს არ არის უბრალოდ ისტორია ბოროტ ძალებზე; ეს არის ბრწყინვალე ფილოსოფიური ალეგორია ადამიანურ სიხარბეზე, გარემოს განადგურებაზე და ჩვენს მუდმივ მცდელობაზე, დავამარცხოთ დრო მაშინ, როცა სინამდვილეში საკუთარ თავს და მომავალს ვანადგურებთ.

ნაწარმოების ცენტრალური ლიტერატურული იდეა „დროის მანიპულაციაში“ მდგომარეობს. ისინი, ვინც სამყაროს უფსკრულისკენ უბიძგებენ, სინამდვილეში განასახიერებენ ადამიანურ ცნობიერებას, რომელსაც სურს, გარემო საკუთარ ეგოისტურ სურვილებს დაუქვემდებაროს. ენდეს შემოქმედებაში დრო ყოველთვის წმინდა და ხელშეუხებელია, ხოლო მისი ძალადობრივი დარღვევა გარდაუვალ ქაოსს იწვევს. მთავარი დანაშაული აქ ის კი არ არის, რომ არსებობს კონკრეტული დესტრუქციული განზრახვა, არამედ ის, რომ სურვილი ბუნებრივი პროცესების დაჩქარებისა და მითვისებისა  ყოფიერების ჰარმონიას ანადგურებს. ეს არის მცდელობა, დავძლიოთ ბუნების კანონები მოკლე, „ჯადოსნური“ გზებით, რაც საბოლოოდ ყოველთვის დამანგრეველ შედეგამდე მიდის.

ეს კონცეფცია დღევანდელობის ყველაზე ზუსტი სარკეა. თანამედროვე ადამიანი, რომელიც ტექნოლოგიური პროგრესის დევნაში პლანეტის რესურსებს ამოწურვამდე ხარჯავს, ზუსტად ისე იქცევა, როგორც დროის დამახინჯების მცდელობაში მყოფი პერსონაჟები. ჩვენ გვინდა „ყველაფერი და ახლავე“, გვინდა დროის დაზოგვა, რათა უფრო მეტი ვაწარმოოთ, მეტი მოვიპოვოთ და მეტი დავაბინძუროთ. ავტორი გვაფრთხილებს: როცა ბუნებრივ ციკლს ვარღვევთ, ჩვენ ვხდებით დროის ქურდები, რომლებიც საკუთარი მომავლის ხარჯზე ვცხოვრობთ. ჩვენი ცივილიზაცია ხშირად ემსგავსება ამ რომანის ანტაგონისტებს, რომლებიც ფიქრობენ, რომ გარემო მათ ემსახურება, მაშინ როცა სინამდვილეში ისინი დამოკიდებულნი არიან იმავე გარემოზე, რომელსაც ანადგურებენ.

რომანის ეკოლოგიური მანიფესტი აქ განსაკუთრებით მწვავედ იკითხება. ენდე არ გვთავაზობს აბსტრაქტულ სიკეთესა და ბოროტებას, ის კონკრეტულად საუბრობს გარემოს დაბინძურებაზე, ჰაერის ტოქსიკურობაზე და ბუნების ტკივილზე. წიგნში არსებული დაპირისპირება არის მოდელი იმისა, თუ როგორ უპირისპირდება ეგოისტური, მანიპულაციური ძალა თავმდაბალ, ჰარმონიულ თანაარსებობას. აქ მთავარია არა ზებუნებრივი ძალების დუელი, არამედ გაცნობიერება იმისა, რომ სამყაროს გადასარჩენად გრანდიოზული მაგია კი არ არის საჭირო, არამედ პასუხისმგებლობის აღება იმაზე, რაც ჩვენს გარშემოა.

ავტორის სტილი ამ რომანში „სერიოზულად მხიარულია“. საშინელი მოვლენების, ეკოლოგიური კატასტროფის, საყოველთაო ქაოსისა და მანიპულაციების აღწერა ხდება ირონიით, სარკაზმითა და მხატვრული კომიზმით. ეს მიდგომა შემთხვევითი არ არის: იუმორი მკითხველს საშუალებას აძლევს, თვალი გაუსწოროს მწარე რეალობას და არ დაიცალოს იმედგაცრუებისგან. როდესაც ვუყურებთ ამგვარი დესტრუქციული მცდელობების უგუნურებას, ვხვდებით, რომ ბოროტება ხშირად არა მხოლოდ დამანგრეველი, არამედ აბსურდულიცაა. ის, რაც თავდაპირველად ძლევამოსილი ჩანს, სინამდვილეში მოკლებულია შემოქმედებით ძალას და მხოლოდ ნგრევაზეა ორიენტირებული.

ნაწარმოების ფილოსოფიური ხაზი გვაჩვენებს, რომ ჭეშმარიტი განვითარება შეუძლებელია ბუნების კანონების დარღვევით. ის ძალები, რომლებიც ცდილობენ გარემო საკუთარ სურვილებს დაუქვემდებარონ, სინამდვილეში არა ძალაუფლების, არამედ საკუთარი სისუსტისა და უუნარობის დემონსტრირებას ახდენენ. ეს არის პარაზიტული დამოკიდებულება სამყაროს მიმართ. მეორე მხრივ, ენდე გვთავაზობს „უცოდველთა წინააღმდეგობის“ მოდელს, სადაც განსხვავებული არსებები ერთიანდებიან ერთი მიზნის გარშემო, გადაარჩინონ საერთო სახლი. ეს არის მოწოდება კოლექტიური პასუხისმგებლობისკენ 21-ე საუკუნის ინდივიდუალისტური საზოგადოებისთვის. ჩვენ არ უნდა ველოდოთ გარედან მომავალ სასწაულს, გამოსავალი არის თითოეული ჩვენგანის მიერ აღებულ მცირე, მაგრამ აუცილებელ პასუხისმგებლობაში.

ენდესთვის სიტყვასაც ჯადოსნური ძალა აქვს. დესტრუქციული ფორმულები ხშირად რთული, გაუგებარი და დამამძიმებელია, ხოლო ბუნების ხმა, მშვიდი და გამჭვირვალე. ეს არის გაკვეთილი ინფორმაციული სივრცის მართვის შესახებ. თანამედროვე სამყაროში, სადაც მანიპულაციური ენები და დეზინფორმაცია ადამიანთა ცნობიერებას წამლავს, გულწრფელი და პირდაპირი საუბარი ერთადერთი იარაღია სიმართლის დასაცავად. ჩვენ ხშირად ვართ გარშემორტყმული „შელოცვებით“, რომლებიც გვარწმუნებენ, რომ დროის კარგვა სიცოცხლის ხარისხის ზრდაა, ან რომ ბუნების რესურსები ამოუწურავია. ამ „შელოცვების“ გასაქარწყლებლად საჭიროა კრიტიკული აზროვნება და სიმართლის დანახვის უნარი.

საბოლოოდ, ეს რომანი არ არის წიგნი, რომელიც უნდა წავიკითხოთ და დავხუროთ, ეს არის მუდმივი შეხსენება, რომ ჩვენ ვართ საკუთარი დროის მესვეურები. ყოველი გადაწყვეტილება, რომელიც გარემოსთან ან სხვა ადამიანებთან მიმართებაში გვაქვს, არის ან შელოცვა განადგურებისკენ, ან შემოქმედებისკენ. ბოროტება კარგავს ძალას მაშინ, როცა ჩვენ აღარ აღვიქვამთ მას როგორც გარდაუვალს, არამედ როგორც არჩევანს, რომელზეც უარის თქმა შეგვიძლია.

ის, ვინც დღეს საკუთარ ინტერესებს ბუნებისა და მომავლის საზიანოდ აყენებს, იმეორებს რომანის პერსონაჟთა შეცდომებს. ისინი ვერ ხვდებიან, რომ ბუნების კანონების საწინააღმდეგოდ წასვლა, ადრე თუ გვიან, საკუთარი სახლის  ჩვენი პლანეტის  ნგრევით დასრულდება. სწორედ ამიტომაა მნიშვნელოვანი, რომ ვიყოთ შეგნებულები, ერთგულები და სიცოცხლის მოყვარულები. ის, ვინც აჩერებს დროის ამ დამანგრეველ რბოლას, სინამდვილეში არა „დროს კარგავს“, არამედ მას ნამდვილ აზრს უბრუნებს.

თქვენი აზრით, ვინ არიან დღეს თანამედროვე “ძალები”, რომლებიც ჩვენს დროსა და ბუნებას აჩქარებული ტემპით ანადგურებენ და როგორ შეგვიძლია მათი „შელოცვების“ განეიტრალება, სანამ კატასტროფა გარდაუვალი გამხდარა?

წიგნზე მეტის გასაგებად და შესაძენად👇